Samotność i izolacja społeczna przez długi czas były traktowane przede wszystkim jako prywatne doświadczenie człowieka.
Dziś coraz wyraźniej widać, że ich konsekwencje wykraczają daleko poza indywidualne samopoczucie.
Według WHO 1 na 6 osób na świecie doświadcza samotności. Komisja WHO ds. Social Connection szacuje, że samotność wiąże się z około 871 tys. zgonów rocznie — blisko 100 na godzinę.
Brak wystarczających więzi społecznych jest powiązany również z konkretnymi konsekwencjami zdrowotnymi. WHO wskazuje m.in. na 29% wyższe ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego i 32% wyższe ryzyko udaru związane z brakiem social connection. Szacuje także, że około 5% globalnego ryzyka demencji można przypisać izolacji społecznej.
To jeden z powodów, dla których zdrowie społeczne coraz częściej pojawia się obok zdrowia fizycznego i psychicznego jako obszar wymagający świadomej prewencji.
Problem, którym zaczynają zajmować się państwa
Zmienia się nie tylko stan badań.
W 2018 roku Wielka Brytania wyznaczyła po raz pierwszy ministerialną osobę odpowiedzialną za problem samotności i przyjęła międzyresortową strategię jej przeciwdziałania. W brytyjskiej administracji odpowiedzialność za działania dotyczące samotności pozostaje dziś elementem zakresu jednego z ministerialnych stanowisk.
Japonia poszła jeszcze dalej. Przyjęła ustawę dotyczącą przeciwdziałania samotności i izolacji, obowiązującą od 2024 roku, utworzyła rządowy system koordynacji tych działań, a w 2026 roku rozwija m.in. działania prewencyjne kierowane do młodych ludzi i lokalnych społeczności. W japońskim rządzie funkcjonuje również odpowiedzialność ministerialna za politykę dotyczącą samotności i izolacji.
To ważny sygnał.
Samotność i izolacja nie zaczynają się w momencie kryzysu
Jeżeli osłabienie więzi może mieć konsekwencje dla zdrowia i funkcjonowania ludzi, nie wystarczy reagować dopiero wtedy, gdy problem jest już głęboki.
Potrzebna jest również prewencja.
Nie tylko pomoc osobie, która już doświadcza izolacji, ale wcześniejsze pytanie, co sprawia, że w jej otoczeniu relacje mogą powstawać, rozwijać się i trwać?
Badania pokazują, że nawet codzienne doświadczenie wsparcia społecznego może mieć znaczenie dla procesów związanych ze zdrowiem. W eksperymentalnym badaniu 404 zdrowych osób większe poczucie wsparcia społecznego wiązało się z mniejszą podatnością na infekcję w warunkach konfliktu interpersonalnego, a częstszy kontakt fizyczny w postaci uścisków był związany z łagodniejszym przebiegiem choroby wśród zakażonych uczestników.
Jeszcze wcześniej klasyczne dziewięcioletnie badanie niemal 7 tys. dorosłych wykazało, że osoby o najmniejszej liczbie więzi społecznych miały istotnie wyższe ryzyko śmierci w okresie obserwacji — także po uwzględnieniu m.in. stanu zdrowia, statusu społeczno-ekonomicznego, aktywności fizycznej czy palenia.
Nie oznacza to, że każda rozmowa chroni przed chorobą ani że relacje zastępują opiekę zdrowotną.
Pokazuje jednak coś ważniejszego: relacje społeczne są jednym z czynników związanych ze zdrowiem przez całe życie.
Dlatego Łącznik zaczyna wcześniej
Fundacja Łącznik nie prowadzi terapii ani diagnostyki.
Interesuje nas etap wcześniejszy: warunki, które mogą zwiększać albo zmniejszać prawdopodobieństwo powstawania i utrzymywania więzi.
W Programie Badawczym „Środowiska Relacyjne” 2026–2032 pytamy m.in. o wpływ:
norm społecznych, ról, wzajemności, regularności kontaktu, wspólnego działania, technologii, sposobu organizacji pracy oraz przestrzeni fizycznej.
Nie zakładamy, że istnieje jedna recepta na izolację.
Chcemy ustalać:
co można zmienić,
dla kogo,
w jakich warunkach
i z jakim efektem.
A następnie przekładać tę wiedzę na projektowanie i sprawdzanie konkretnych działań.
Zdrowie społeczne wymaga nie tylko reakcji. Wymaga prewencji.
Jeżeli więzi społeczne mają znaczenie dla zdrowia, przeciwdziałanie izolacji nie może zaczynać się wyłącznie od pytania:
„Jak pomóc osobie samotnej?”
Równie ważne jest wcześniejsze:
„Jak tworzyć warunki, w których mniej osób będzie traciło możliwość budowania i utrzymywania relacji?”
To właśnie w tym miejscu działa Łącznik.
